حسن حسين زاده شانه چى
240
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
مىشدند ؛ از جمله على بن محمد بن زياد بود كه پيشتر وكيل امام دهم و يازدهم بود و كتابى بنام الاوصياء ، در اثبات امامت امام دوازدهم نوشت . « 1 » در نامهاى كه امام عليه السّلام براى وى فرستاده ، ابراز داشته بود كه او در سال 280 ق خواهد مرد . « 2 » اين نكات نشان مىدهد كه نائب چهارم از خاندانى اصيل بود كه در خدمتگزارى به ائمه عليهم السّلام و شيعيان از شهرتى برخوردار بودند . باتوجه به اين امر ، طبيعى به نظر مىرسيد كه سمرى در مسألهء نيابت ، با مخالفت كمترى از سوى بقيه علما و برجستگان شيعه روبرو شود ، بهويژه آنكه طولانى شدن مدت غيبت ، ايمان عدهاى را متزلزل مىساخت . دوران نيابت نائب چهارم كوتاه بود و دربارهء جزئيات فعاليتهاى او اطلاعاتى در دست نيست . ظاهرا در اين دوران تغيير و تحول خاصى صورت نگرفت و اينطور پيداست كه همهء شيعيان او را بهعنوان نائب راستين امام پذيرفته بودند و وجوه شرعى را به وى مىپرداختند . اين امر حاكى از آن است كه نظام نيابت تا اين زمان ، در جامعهء شيعه جاى خود را بهطور كامل باز كرده و از نظر همگان پذيرفته شده بود . سمرى در پانزدهم شعبان سال 329 ق ، پس از حدود 3 سال نيابت و بدون وقوع رويداد خاصى ، درگذشت و جنازهاش را در بغداد دفن كردند . « 3 » يك هفته قبل از وفاتش نامهاى از امام عليه السّلام به دست او رسيده بود كه خبر وفات او را ذكر كرده و در آن چنين آمده بود : خداوند اجر برادران ايمانى تو را در مرگ تو زياد گرداند . تو تا شش روز ديگر از دنيا خواهى رفت ، پس امور خود را مهيا كن و به كسى وصيت نكن كه پس از مرگت جانشين تو گردد . غيبت دوم آغاز شده است و ظهورى
--> ( 1 ) . مجلسى ، بحار الانوار ، ج 50 ، ص 23 . ( 2 ) . مسعودى ، همان ، ص 240 . ( 3 ) . طوسى ، همان ، ص 257 .